Instalacja oprogramowania Apache/PHP/MySQL w systemach Windows XP/Windows Vista/Windows 7

Włodzimierz Gajda

Artykuł omawia instalację oprogramowania Apache 2.2.14, PHP 5.2.13, Propel 1.3, Doctrine 1.1.6, Smarty 2.6.26, MySQL 5.1.44, phpMyAdmin 3.2.5 oraz MySQL Workbench 5.1.18a w systemach Windows XP/Windows Vista/Windows 7.

3 marca 2010 r.

Spis treści

  1. 1. Instalacja serwera Apache 2.2.14
    1. 1.1 Test poprawności instalacji serwera Apache
  2. 2. Konfiguracja obsługi przyjaznych adresów URL (moduł mod_rewrite)
  3. 3. Instalacja PHP
    1. 3.1 Test poprawności instalacji PHP
  4. 4. Instalacja rozszerzeń PHP
  5. 5. Instalacja oprogramowania Propel 1.3
    1. 5.1 Instalator PEAR
    2. 5.2 Instalacja narzędzia Phing 2.3.3
    3. 5.3 Instalacja Propel-a 1.3
  6. 6. Instalacja Doctrine 1.1.6
  7. 7. Dodatkowe pakiety PEAR
  8. 8. Instalacja Smarty
  9. 9. Instalacja serwera MySQL
  10. 10. Instalacja phpMyAdmin
  11. 11. Instalacja programu MySQL Workbench
  12. 12. Deinstalacja oprogramowania
    1. 12.1 Deinstalacja MySQL
    2. 12.2 Deinstalacja serwera Apache
    3. 12.3 Deinstalacja PHP
  13. 13. Uwagi na temat instalacji pakietów PEAR
  14. 14. Użycie pliku c-php.zip
  15. 15. Uwagi dla użytkowników systemów Windows Vista oraz Windows 7
    1. 15.1 Folder z programami
    2. 15.2 Ścieżki dostępu dla wiersza poleceń
    3. 15.3 Zabezpieczenia użytkownika

1. Instalacja serwera Apache 2.2.14

Uruchom plik instalacyjny apache_2.2.14-win32-x86-no_ssl.msi. W oknie dialogowym zatytułowanym Server information przedstawionym na rysunku 1 wprowadź dane:

Network domain                : localhost
Server name                   : localhost
Administrator's email address : root@localhost

Rysunek 1. Opcje dostępne podczas instalacji serwera Apache

W dolnej części okna dialogowego z rysunku 1 znajdują się dwie opcje:

* for All Users, on Port 80, as a Service -- Recommended.
* only for the Current User, on Port 8080, when started Mannually.

Wybór pierwszej z nich spowoduje, że Apache zostanie zainstalowany jako usługa w systemie. Serwer stron WWW będzie automatycznie uruchamiany po włączeniu komputera. Po wybraniu tej opcji w przeglądarce będziemy wprowadzali adres:

http://localhost

W przypadku wybrania drugiej opcji serwer Apache będzie uruchamiany ręcznie. Do uruchomienia serwera Apache służy opcja Start → Wszystkie programy → Apache HTTP Server 2.2 → Control Apache Server → Start Apache in Console. Spowoduje ona wyświetlenie okna przedstawionego na rysunku 2. (Jeśli zamkniesz okno z rysunku 2, to serwer Apache zostanie wyłączony) W przeglądarce stosujemy adres:

http://localhost:8080

Rysunek 2. Ręczne uruchomienie serwera Apache powoduje wyświetlenie czarnego okna przypominającego wiersz poleceń

Ja zazwyczaj wybieram drugą z opcji: ręczne uruchamianie serwera Apache.

W kolejnym oknie dialogowym ustal rodzaj instalacji na Typical. Program zostanie zainstalowany w folderze:

C:\Program files\Apache Software Foundation\Apache2.2\

Plikiem konfiguracyjnym serwera Apache będzie plik:

C:\Program Files\Apache Software Foundation\Apache2.2\conf\httpd.conf

zaś strony WWW będziemy umieszczali w folderze:

C:\Program Files\Apache Software Foundation\Apache2.2\htdocs\

1.1 Test poprawności instalacji serwera Apache

Po zakończonej instalacji uruchom przeglądarkę i wprowadź adres http://localhost lub http://localhost:8080 w zależności od wybranej opcji. (Jeśli wybrałeś najniższą opcję w oknie dialogowym z rysunku 1, to pamiętaj o włączeniu serwera Apache.) Powinieneś ujrzeć witrynę widoczną na rysunku 3.

Rysunek 3. Strona powitalna świadcząca o poprawności instalacji oprogramowania Apache

Jeśli test zakończył się sukcesem usuń plik:

C:\Program Files\Apache Software Foundation\Apache2.2\htdocs\index.html

2. Konfiguracja obsługi przyjaznych adresów URL (moduł mod_rewrite)

W pliku konfiguracyjnym serwera Apache:

C:\Program files\Apache Software Foundation\Apache2.2\conf\httpd.conf

odszukaj wpis:

<Directory "C:/Program Files/Apache Software Foundation/Apache2.2/htdocs">

Pomiędzy znacznikami <Directory ...> oraz </Directory> wprowadź zawartość (wszystkie inne wpisy występujące pomiędzy znacznikami <Directory ...> i </Directory> usuń):

<Directory "C:/Program Files/Apache Software Foundation/Apache2.2/htdocs">
    Options Indexes FollowSymLinks
    Order allow,deny
    Allow from all
    RewriteEngine on
    AllowOverride All
</Directory>

Ponadto w linijce:

#LoadModule rewrite_module modules/mod_rewrite.so

usuń znak #:

LoadModule rewrite_module modules/mod_rewrite.so

Na zakończenie zrestartuj serwer Apache.

3. Instalacja PHP

Plik php-5.2.13-Win32.zip rozpakuj do folderu c:\php, tak by w systemie pojawiły się m.in. pliki:

...
C:\php\php.exe
C:\php\php.gif
...

Zmień nazwę pliku c:\php\php.ini-dist na c:\php\php.ini.

Następnie w pliku c:\php\php.ini wyłącz dyrektywę short_open_tag:

short_open_tag = Off

W pliku konfiguracyjnym serwera Apache:

C:\Program Files\Apache Software Foundation\Apache2.2\conf\httpd.conf

dodaj na samym końcu trzy linijki:

LoadModule php5_module "C:/php/php5apache2_2.dll"
AddType application/x-httpd-php .php
PHPIniDir "C:/php"

Następnie dodaj folder C:\php do ścieżek poszukiwań. Przejdź do okna dialogowego Start → Ustawienia → Panel Sterowania → System. Następnie wybierz zakładkę Zaawansowane, po czym znajdź przycisk Zmienne środowiska. Przejdź do edycji zmiennej systemowej Path i dodaj na końcu ścieżkę do interpretera PHP: C:\php. (Jeśli pracujesz w systemach Windows Vista lub Windows 7 to przeczytaj uwagi końcowe).

Rysunek 4. Właściwości ikony Mój komputer prowadzą do ustawień systemu

Rysunek 5. Zakładka Zaawansowane zawiera przycisk Zmienne środowiskowe

Rysunek 6. Edycja zmiennej Path

Rysunek 7. W zmiennej Path dodajemy ścieżkę do interpretera PHP

Instalowanie PHP zakończ restartując serwer Apache (wyłącz i włącz czarne okno z rysunku 2 lub zrestartuj komputer).

3.1 Test poprawności instalacji PHP

Przygotuj skrypt:

C:\Program Files\Apache Software Foundation\Apache2.2\htdocs\info.php

o treści:

<?php
phpinfo();
?>

Po odwiedzeniu adresu http://localhost (lub http://localhost:8080) powinieneś ujrzeć stronę taką, jak na rysunku 8.

Rysunek 8. Strona widoczna po odwiedzeniu skryptu info.php

Następnie uruchom wiersz poleceń i wydaj komendę php. Wprowadź prosty skrypt:

C:\>php
<?php
echo 'Witaj w konsoli!';
?>
^Z

Po czym zakończ wprowadzanie danych naciskając przycisk F6 lub Ctrl+Z, zapisywany również jako ^Z (jest to odpowiednik unixowego znaku końca pliku ^D). Ujrzysz wynik wykonania skryptu, czyli komunikat Witaj w konsoli, widoczny na rysunku 9.

Rysunek 9. Wykonanie skryptu PHP w wierszu poleceń

Zwróć uwagę na lokację pliku konfiguracyjnego PHP. Jego położenie jest ustalone wpisem: PHPIniDir w pliku konfiguracyjnym httpd.conf serwera Apache. Aktualny plik konfiguracyjny PHP jest wyświetlany przez funkcję phpinfo() ze skryptu info.php. Jego nazwa jest oznaczona jako Loaded Configuration File (rysunek 10).

Rysunek 10. Fragment skryptu info.php informujący o ścieżce do załadowanego pliku php.ini

4. Instalacja rozszerzeń PHP

W pliku php.ini zmodyfikuj wpis extension_dir:

extension_dir = "c:/php/ext"

oraz włącz następujące rozszerzenia:

extension=php_mbstring.dll
extension=php_curl.dll
extension=php_exif.dll
extension=php_gd2.dll
extension=php_gettext.dll
extension=php_mcrypt.dll
extension=php_mhash.dll
extension=php_mysql.dll
extension=php_mysqli.dll
extension=php_pdo.dll
extension=php_pdo_mysql.dll
extension=php_pdo_sqlite.dll
extension=php_tidy.dll
extension=php_xsl.dll
extension=php_zip.dll

po czym zrestartuj serwer Apache.

O tym, że rozszerzenia zostały włączone informuje wydruk generowany przez skrypt info.php. Na przykład włączenie rozszerzeń:

extension=php_pdo.dll
extension=php_pdo_mysql.dll
extension=php_pdo_sqlite.dll

spowoduje pojawienie się w wydruku generowanym przez info.php sekcji PDO, pdo_mysql oraz pdo_sqlite przedstawionych na rysunku 11.

Rysunek 11. Informacje o zainstalowanych rozszerzeniach są wyświetlane przez skrypt info.php

5. Instalacja oprogramowania Propel 1.3

Uwaga! Ćwiczenia i projekty opisane w książce i dołączone na płycie CD zostały napisane z wykorzystaniem oprogramowania Propel w wersji 1.3. Już po ukończeniu książki ukazały się nowsze wersje oprogramowania Propel. Uruchomienie projektów opisanych w książce wymaga instalacji oprogramowania Propel w wersji 1.3.

Instalacja oprogramowania Propel przebiega w trzech krokach:

Wykonanie tego kroku wymaga połączenia z internetem. Jeśli pracujesz na komputerze, który nie jest podłączony do sieci, to możesz wykorzystać spakowany pliki c-php.zip zawarty w tabeli 1. Zawiera on spakowany folder C:\php po zainstalowaniu całego oprogramowania.

5.1 Instalator PEAR

Instalator PEAR inicjalizujemy wydając w wierszu poleceń komendę go-pear. Przed wydaniem komendy go-pear wchodzimy do folderu c:\php:

c:
cd \
cd php


go-pear

jak to zostało przedstawione na rysunku 12.

Rysunek 12. Wydanie komendy go-pear

Na pytanie:

Are you installing a system-wide PEAR or a local copy?
(system|local) [system] :

odpowiadamy naciskając przycisk ENTER.

Kolejne pytanie:

1-12, 'all' or Enter to continue:

również potwierdzamy ENTER-em.

Natomiast na pytanie:

Would you like to alter php.ini <C:\php\php.ini>? [Y/n] :

Odpowiadamy Y i potwierdzamy ENTER-em.

Pozostałe uwagi zatwierdzamy ENTER-ami.

Rysunek 13. Pierwsze z pytań wyświetlanych przez komendę go-pear

Rysunek 14. Drugie z pytań wyświetlanych przez komendę go-pear

Rysunek 15. Trzecie pytanie wyświetlane przez komendę go-pear

5.2 Instalacja narzędzia Phing 2.3.3

Uwaga! Propel 1.3 nie współpracuje z najnowszymi wersjami narzędzia phing. Do uruchomienia Propel-a 1.3 niezbędny jest phing w wersji 2.3.3.

W celu zainstalowania narzędzia Phing w wierszu poleceń wydajemy dwie komendy pear:

c:
cd\
cd php


pear channel-discover pear.phing.info
pear install phing/phing-2.3.3

Na zakończenie w pliku C:\php\phing.bat zmieniamy jeden wiersz. Linijkę:

SET phpCli=.\php.exe

zmieniamy na:

SET phpCli=C:\php\php.exe

5.3 Instalacja Propel-a 1.3

W celu zainstalowania oprogramowania Propel w wierszu poleceń wydajemy trzy komendy pear:

c:
cd\
cd php


pear channel-discover pear.phpdb.org
pear install phpdb/propel_generator-1.3.0.tgz
pear install phpdb/propel_runtime-1.3.0.tgz

6. Instalacja Doctrine 1.1.6

W celu zainstalowania oprogramowania Doctrine w wierszu poleceń, wydajemy komendy:

c:
cd\
cd php


pear channel-discover pear.phpdoctrine.org
pear install pear.phpdoctrine.org/Doctrine-1.1.6.tgz

7. Dodatkowe pakiety PEAR

Niektóre z projektów opisanych w książce wykorzystują dodatkowe pakiety dostępne w archiwum PEAR (http://pear.php.net). W celu zainstalowania pakietów dodatkowych wydaj komendy:

C:
cd \
cd php

pear install XML_Serializer-0.20.0
pear install OLE-1.0.0RC1
pear install Spreadsheet_Excel_Writer-0.9.2
pear install HTML_TagCloud-0.2.4
pear install File_Sitemap-0.1.2

8. Instalacja Smarty

Rozpakuj plik Smarty-2.6.26.zip. Wypakowaną zawartość umieść w folderze c:\php\smarty w taki sposób, by w systemie pojawiły się m.in. pliki:

...
C:\php\smarty\libs\Smarty.class.php
C:\php\smarty\libs\Smarty_Compiler.class.php
...

Następnie w pliku konfiguracyjnym PHP, tj. w C:\php\php.ini, zmień dyrektywę include_path. Linijkę:

include_path=".;C:\php\pear"

zastąp przez

include_path=".;C:\php\pear;C:\php\smarty\libs"

Po zmianach w pliku php.ini zrestartuj serwer Apache.

9. Instalacja serwera MySQL

Uruchom plik mysql-essential-5.1.44-win32.msi. W oknie dialogowym widocznym na rysunku 16 wybierz typ instalacji Custom.

Rysunek 16. Ustalamy typ instalacji serwera MySQL

W kolejnych oknach dialogowych pozostaw domyślne ustawienia.

W ostatnim oknie dialogowym (rysunek 17) odznacz opcję rejestracji i zaznacz opcję uruchamiającą program konfiguracyjny.

Rysunek 17. Instalację kończymy uruchamiając program konfigurujący serwer MySQL

Ustalając konfigurację serwera MySQL pozostaw niemal wszystkie opcje domyślne. Dodaj jedynie regułę dla zapory ogniowej (rysunek 18):

Add firewall exception for this port

oraz dodaj folder bin (dokładniej: C:\Program Files\MySQL Server 5.1\bin) z programami mysql.exe oraz mysqld.exe do ścieżek poszukiwań (rysunek 19):

Include Bin Directory in Windows PATH

Rysunek 18. aaa

Rysunek 19. Wyłączenie instalacji MySQL-a w postaci usługi systemowej

Jeśli w oknie dialogowym widocznym na rysunku 19 wyłączysz opcję:

Launch the MySQL Server automatically

to serwer MySQL nie będzie automatycznie włączany po uruchomieniu komputera. W celu uruchomienia serwera MySQL należy wówczas wykorzystać okno dialogowe usług systemowych przedstawione na rysunku 21. Opcja Uruchom będzie powodowała włączenie serwera MySQL.

W trakcie instalacji jako hasło administratora wprowadź:

AX1BY2CZ3

Jeśli wprowadzisz inne hasło administratora, to przed uruchomieniem każdego projektu będziesz musiaw w konfiguracji projektu podać hasło administratora MySQL.

Na zakończenie w pliku konfiguracyjnym serwera MySQL C:\Program Files\MySQL Server 5.1\my.ini wprowadź na samym końcu dyrektywę:

max_allowed_packet=32M

Umożliwi ona umieszczanie w bazie danych rekordow, których wielkość nie przekracza 32 MB. (Jeśli pracujesz w systemach Windows Vista lub Windows 7 to przeczytaj uwagi końcowe).

Pamiętaj, że program konfigurujący działanie serwera MySQL możesz uruchomić ręcznie. Służy do tego plik: C:\Program Files\MySQL Server 5.1\bin\MySQLInstanceConfig.exe.

10. Instalacja phpMyAdmin

Wypakuj plik phpMyAdmin-3.2.5-all-languages.zip do folderu C:\Program Files\Apache Software Foundation\Apache2.2\htdocs\.

W pliku phpMyAdmin-3.1.5-all-languages\libraries\config.default.php ustal wartość parametru blowfish_secret podając losowy ciąg znaków, np.:

$cfg['blowfish_secret'] = 'fds"]iUUa9fhu%3221f*v&m&"*c$#$#zqa=-{;]/.';

Uruchom przeglądarkę, wprowadź adres localhost i odwiedź plik index.php z folderu phpMyAdmin-3.2.5-all-languages/. Po zalogowaniu danymi:

Użytkownik:   root
Hasło:        AX1BY2CZ3

powinieneś ujrzeć witrynę z rysunku 20.

Rysunek 20. Okno programu phpMyAdmin

11. Instalacja programu MySQL Workbench

Uruchom plik instalacyjny mysql-workbench-oss-5.1.18a-win32.msi. Zostaw wszystkie ustawienia domyślne.

Po zakończonej instalacji skopiuj pliki PropelExport.grt.lua, DoctrineExport.grt.lua do folderu:

C:\Program Files\MySQL\MySQL Workbench 5.1 OSS\modules\

12. Deinstalacja oprogramowania

12.1 Deinstalacja MySQL

Zatrzymaj usługę MySQL, o ile jest ona zainstalowana. Przejdź do okna dialogowego przedstawiającego wszystkie usługi dostępne w systemie: Start → Ustawienia → Panel sterowania → Narzędzia administracyjne → Usługi. Ilustracja 21 przedstawia przykładowe usługi zainstalowane w systemie.

Rysunek 21. Zatrzymywanie usługi MySQL

Po kliknięciu usługi MySQL prawym przyciskiem myszki, wybierz opcję Zatrzymaj.

Zadanie to możesz również wykonać zabijając proces mysql na liście procesów menadżera zadań.

Teraz usuń usługę z systemu. Uruchom wiersz poleceń (Start → Programy → Akcesoria → Wiersz polecenia) i wydaj komendę:

mysqld --remove

W zależności od instalacji koniecznym może okazać się użycie poleceń cd:

c:
cd\
cd "C:\Program Files\MySQL\MySQL Server 5.1\bin"
mysqld --remove

Teraz wykonaj standardową deinstalację oprogramowania MySQL. W panelu sterowania wybierz opcję Dodaj lub usuń programy. Odszukaj program o nazwie MySQL Server i odinstaluj go.

Na zakończenie usuń folder C:\Program Files\MySQL Server 5.1\.

12.2 Deinstalacja serwera Apache

Deinstalacja serwera Apache jest znacznie prostsza. Zatrzymaj serwer Apache po czym w panelu sterowania wybierz opcję Dodaj lub usuń programy, odszukaj Apache-a i usuń go.

Do zatrzymania serwera Apache możesz wykorzystać okno dialogowe prezentujące listę usług w systemie (rysunek 21) lub listę porcesów wyświetlaną przez menadżera zadań.

Usuń folder C:\Program files\Apache Software Foundation\.

12.3 Deinstalacja PHP

Usuń folder C:\php. Wykonanie tej operacji wymaga zatrzymania serwera Apache.

13. Uwagi na temat instalacji pakietów PEAR

Do sprawdzenia pakietów PEAR zainstalowanych w systemie służą komendy:

pear list
pear list -c phing
pear list -c phpdb
pear list -c pear.phpdoctrine.org

Pierwsza z nich podaje listę pakietów zainstalowanych z kanału pear.php.net. Kolejne komendy podają listę pakietów zainstalowanych z kanałów phing, phpdb oraz pear.phpdoctrine.org. (Nazwę kanału podajemy po parametrze -c).

W celu deinstalacji wybranego pakietu służy komenda pear uninstall, np.:

pear uninstall phing-2.3.3
pear uninstall propel_generator-1.3.0
pear uninstall propel_runtime-1.3.0
pear uninstall Doctrine-1.1.6

Pakiet pear możemy pobrać z kanału i zapisać na dysku poleceniem pear download, np.:

pear download Archive_Tar-1.3.3.tgz
pear download phing/phing-2.3.3.tgz
pear download phpdb/propel_runtime-1.3.0.tgz

Po pobraniu na dysk, pakiet PEAR zapisany w pliku .tgz, możemy zainstalować komendą pear install, np.:

pear install Archive_Tar-1.3.3.tgz
pear install Console_Getopt-1.2.3.tgz
pear install Structures_Graph-1.0.2.tgz
pear install XML_Util-1.2.1.tgz
pear install PEAR-1.9.0.tgz
pear install phing-2.3.3.tgz
pear install propel_generator-1.3.0.tgz
pear install propel_runtime-1.3.0.tgz
pear install Doctrine-1.1.6.tgz

14. Użycie pliku c-php.zip

Plik c-php.zip zawiera folder C:\php po zainstalowaniu pakietów PEAR, phing, Propel, Doctrine oraz Smarty. W celu wykorzystania tego pliku należy:

Uwaga! Pliku c-php.zip można użyć wyłącznie wtedy, gdy zostanie on rozpakowany na dysk C do folderu C:\php. Użycie tego pliku w innym folderze (np. C:\mojephp\ lub D:\programy\php) nie uda się, gdyż część plików zawartych w c-php.zip zawiera odwołania poprzedzone ścieżkami C:\php.

15. Uwagi dla użytkowników systemów Windows Vista oraz Windows 7

15.1 Folder z programami

W zależności od systemu i jego wersji, folder, w którym instalujemy oprogramowanie Apache oraz MySQL może nazywać się:

C:\Program files\

lub:

C:\Pliki programów (x86)\

Nie ma to żadnego wpływu na poprawność instalacji.

15.2 Ścieżki dostępu dla wiersza poleceń

Okno dialogowe do zmiany ścieżek dostępu w systemach Windows Vista/Windows 7 znajdziesz w następujący sposób. Przejdź do ustawień systemu: Start → Panel sterowania → System. Wybierz zaznaczoną na rysunku 22 opcję Zaawansowane ustawienia systemu, a w niej zakładkę Zaawansowane. W ten sposób dotrzesz do okna dialogowego przedstawionego na rysunku 5.

Rysunek 22. Modyfikacja ścieżek dostępu PATH w systemach Widows Vista oraz Windows 7

15.3 Zabezpieczenia użytkownika

Instalację oprogramowania najlepiej jest wykonać na koncie administracyjnym z wyłączoną kontrolą użytkownika. Do wyłączenia kontroli użytkownika służy opcja zaznaczona na rysunku 23. Jest ona dostępna dla każdego konta zdefiniowanego w systemie.

Rysunek 23. Wyłączanie kontroli konta użytkownika w systemach Widows Vista oraz Windows 7

W szczególności ważne jest, by przed modyfikacjami pliku my.ini wyłączyć kontrolę użytkownika. W przeciwnym razie zmiany wprowadzone w pliku C:\Program Files\MySQL Server 5.1\my.ini zostaną umieszczone w pliku bieżącego użytkownika, a nie w pliku systemowym. Zmiany w pliku C:\Program Files\MySQL Server 5.1\my.ini wykonane przy włączonej kontroli użytkownika nie zostaną zastosowane przez serwer MySQL.

lp. Przykład
1. Spakowany folder C:\php po zainstalowaniu całego oprogramowania
2. Zmienione pliki konfiguracyjne

Tabela 1. Przykłady do pobrania

lp. Pobierz
1. Apache 2.2.14
2. PHP 5.2.13
3. phing 2.3.3
4. propel (generator) 1.3.0
5. propel (runtime) 1.3.0
6. Doctrine 1.1.6
7. Smarty 2.6.26
8. MySQL 5.1.44
9. MySQL Workbench 5.1.18a
10. Wtyczka PropelExport do MySQL Workbench
11. Wtyczka DoctrineExport do MySQL Workbench
12. phpMyAdmin 3.2.5
13. Pakiety PEAR

Tabela 2. Pliki do pobrania

lp. Adres
1. Apache
2. PHP
3. Smarty
4. MySQL
5. phpMyAdmin
6. MySQL Workbench
7. Wtyczka PropelExport do MySQL Workbench
8. Wtyczka DoctrineExport do MySQL Workbench
9. Propel
10. phing
11. Doctrine
12. PEAR

Tabela 3. Adresy